Jak działa kwas hialuronowy w pielęgnacji skóry?

Kwas hialuronowy to naturalny polisacharyd, który wiąże wodę i pomaga utrzymać nawodnienie tkanek. W kosmetykach działa przede wszystkim na powierzchni skóry, a efekt zależy od wielkości cząsteczek oraz zabezpieczenia preparatu kremem lub inną warstwą okluzyjną. Nie jest kwasem złuszczającym, więc nie działa tak jak substancje AHA czy BHA.

Czym jest kwas hialuronowy i jak działa w organizmie?

Kwas hialuronowy, oznaczany skrótem HA, należy do glikozaminoglikanów, czyli wielocukrów obecnych w organizmach żywych. Występuje naturalnie między innymi w skórze, tkance łącznej, mazi stawowej i ciele szklistym oka. W organizmie spotyka się go głównie w postaci hialuronianu sodu, czyli jego soli sodowej.

Najważniejszą właściwością HA jest zdolność wiązania wody. Jedna gramowa ilość kwasu hialuronowego może związać nawet około 6 litrów wody, choć rzeczywista wartość zależy od warunków i struktury związku. Dzięki temu pomaga utrzymać objętość, sprężystość i odpowiednie nawodnienie tkanek.

W skórze kwas hialuronowy jest częścią macierzy międzykomórkowej, czyli środowiska otaczającego komórki. Wspiera prawidłowe funkcjonowanie kolagenu i elastyny, ale nie jest ich zamiennikiem. Z wiekiem jego ilość i tempo syntezy stopniowo spada, a proces ten zaczyna być zauważalny już po 25. roku życia. Skóra może wtedy łatwiej tracić wodę, stawać się mniej sprężysta i bardziej podatna na drobne zmarszczki.

Nazwa może być myląca. Kwas hialuronowy nie złuszcza skóry i nie obniża jej pH w sposób typowy dla kwasów AHA lub BHA. Jest fizjologicznym składnikiem organizmu, którego podstawowe działanie polega na wiązaniu wody oraz wspieraniu właściwości mechanicznych tkanek.

Jak kwas hialuronowy działa w kosmetykach?

Po nałożeniu kosmetyku HA wiąże wodę w obrębie warstwy rogowej naskórka. Część cząsteczek pozostaje na powierzchni i tworzy delikatny film ograniczający przeznaskórkową utratę wody, określaną skrótem TEWL. Inne, mniejsze cząsteczki mogą przenikać do górnych warstw naskórka. Nie oznacza to jednak, że kosmetyk dociera do skóry właściwej w taki sam sposób jak preparat podany w zastrzyku.

O działaniu preparatu decyduje między innymi masa cząsteczkowa HA. W składach INCI można spotkać zarówno kwas hialuronowy, jak i hialuronian sodu. Sama nazwa składnika nie mówi jeszcze, jak duże są jego cząsteczki ani na jakiej głębokości będzie działać.

Wielkocząsteczkowy HA działa przede wszystkim ochronnie. Pozostaje na powierzchni, ogranicza parowanie wody i może natychmiast poprawić gładkość skóry. Małocząsteczkowy hialuronian ma mniejsze cząsteczki, dlatego może docierać głębiej w warstwę rogową. Granice tego przenikania wyznacza jednak budowa skóry, dlatego określenia „głęboko nawilża” nie należy rozumieć jako dostarczania składnika do wszystkich warstw skóry właściwej.

Ważne jest też to, że kwas hialuronowy nie dostarcza wody znikąd. Przyciąga i zatrzymuje wodę dostępną na powierzchni skóry lub w jej otoczeniu. Nałożenie go na suchą skórę, a następnie pozostawienie bez kremu, może zwiększyć uczucie napięcia i suchości, szczególnie przy suchym powietrzu, ogrzewaniu lub klimatyzacji. Warstwa okluzyjna ogranicza parowanie i pomaga zatrzymać wodę w naskórku.

Jak nakładać kosmetyki z kwasem hialuronowym?

Najprostsza rutyna składa się z trzech etapów. Jej celem jest dostarczenie wody, a następnie ograniczenie jej utraty:

1. Oczyść skórę łagodnym preparatem i pozostaw ją lekko wilgotną. Nie musi być mokra, ale nie powinna być całkowicie sucha.
2. Nałóż serum z HA na wilgotną skórę. Niewielka ilość zwykle wystarcza, ponieważ większa porcja nie zapewnia proporcjonalnie lepszego efektu.
3. Domknij pielęgnację kremem zawierającym emolienty, ceramidy lub inne składniki ograniczające parowanie. Przy niektórych typach skóry może sprawdzić się także olejek nakładany na krem.

Jeśli kosmetyk ma już bogatą, kremową formułę, dodatkowe serum nie zawsze jest potrzebne. Wybierając produkt, możesz zwrócić uwagę na obecność kilku form HA o różnej masie cząsteczkowej, ale sam składnik nie zastąpi ochrony bariery skórnej ani codziennej ochrony przeciwsłonecznej.

Czy kwas hialuronowy działa tylko w pielęgnacji skóry?

Nie. W medycynie wykorzystuje się inne preparaty, stężenia i sposoby podania niż w kosmetykach do stosowania na powierzchni skóry. W ortopedii przeprowadza się wiskosuplementację, czyli iniekcję preparatu do stawu, najczęściej kolanowego. HA jest składnikiem mazi stawowej i dzięki właściwościom lepko-sprężystym może ograniczać tarcie między powierzchniami stawowymi. O zastosowaniu zabiegu przy chorobie zwyrodnieniowej stawów decyduje lekarz.

W okulistyce kwas hialuronowy znajduje się między innymi w kroplach nawilżających stosowanych przy suchości i podrażnieniu oczu. Preparaty medyczne mogą też wspierać procedury okulistyczne, ponieważ HA pomaga utrzymać wilgotność i właściwości mechaniczne tkanek oka. Nie należy utożsamiać ich z kosmetycznym serum nakładanym na twarz.

Co przyspiesza degradację naturalnego HA?

Naturalna produkcja kwasu hialuronowego zmniejsza się wraz z wiekiem. Na tempo jego rozpadu i pogorszenie kondycji bariery skórnej wpływają też czynniki środowiskowe oraz styl życia:

• Promieniowanie UV przyspiesza stres oksydacyjny i uszkodzenia struktur skóry.
• Wiek wiąże się ze spadkiem syntezy HA oraz zmianami w macierzy międzykomórkowej.
• Suche powietrze, ogrzewanie i klimatyzacja zwiększają utratę wody z naskórka.
• Palenie tytoniu, nadmierny alkohol i przewlekły stres mogą pogarszać procesy regeneracyjne.
• Uboga dieta może utrudniać prawidłowe funkcjonowanie skóry, choć pojedynczy produkt spożywczy nie uzupełni miejscowo niedoboru HA.

Najprostsze podejście polega na ochronie skóry przed UV, delikatnym oczyszczaniu, stosowaniu kosmetyków wspierających barierę oraz nakładaniu HA na wilgotną skórę pod krem. Kwas hialuronowy działa najlepiej nie jako samodzielny „magnes na wodę”, lecz jako część całej rutyny, która dostarcza wilgoci i ogranicza jej utratę.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem, dermatologiem ani innym wykwalifikowanym specjalistą. Szczególnie przed rozpoczęciem suplementacji lub rozważeniem iniekcji warto omówić wskazania i przeciwwskazania indywidualnie.